انرژی و مواد مغذی

درصد RDA چیست؟ محاسبه درصد تأمین نیاز، NAR و MAR با مثال عددی

درصد RDA نسبت دریافت یک ماده مغذی به مقدار توصیه‌شده (RDA) ضرب در ۱۰۰ است؛ مثلاً ۶۴۰ میلی‌گرم کلسیم برای زنی که RDA او ۱۰۰۰ میلی‌گرم است یعنی ۶۴٪ RDA. این عدد برای توصیف رژیم و ساختن NAR و MAR مفید است، اما برای برآورد درصد افراد دچار دریافت ناکافی باید از EAR استفاده کرد، نه RDA.

زمان مطالعه: ۶ دقیقهبه‌روزرسانی:

محمدرضا علی‌اکبری

نوشته کارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران

یک انار کامل و تکه‌ای از انار با دانه‌های سرخ و براق کنار هم.
Ivar Leidus / Wikimedia Commons، CC BY-SA 4.0

RDA، EAR و AI دقیقاً چه هستند؟

همه این اعداد بخشی از مقادیر مرجع دریافت غذایی (DRI) هستند و برای هر گروه سنی و جنسی جداگانه تعیین شده‌اند. پیش از هر محاسبه باید تفاوت آن‌ها را دقیق بدانید، چون بیشتر خطاهای پایان‌نامه‌ها از جابه‌جا گرفتن همین سه عدد می‌آید.

  • EAR (متوسط نیاز برآوردشده): دریافتی که نیاز نیمی از افراد سالم یک گروه سنی و جنسی را تأمین می‌کند. در سطح EAR احتمال ناکافی بودن دریافت برای یک فرد ۵۰٪ است.

  • RDA (مقدار توصیه‌شده): وقتی انحراف معیار نیاز معلوم باشد، RDA = EAR + ۲SD است. اگر داده کافی برای SD نباشد، ضریب تغییرات نیاز ۱۰٪ فرض می‌شود و در نتیجه RDA = ۱٫۲ × EAR. این مقدار نیاز حدود ۹۷ تا ۹۸٪ افراد سالم را پوشش می‌دهد.

  • AI (دریافت کافی): وقتی شواهد برای تعیین EAR کافی نیست، به‌جای RDA یک AI بر پایه دریافت مشاهده‌شده افراد سالم اعلام می‌شود.

  • UL (حد بالای قابل تحمل): بالاترین دریافتی که احتمالاً برای تقریباً همه افراد خطر عارضه ندارد.

چون RDA عمداً بالاتر از نیاز تقریباً همه افراد گذاشته شده، دریافت کمتر از RDA به‌خودی‌خود به معنای کمبود نیست. RDA هدفِ برنامه‌ریزی رژیم برای فرد است، نه خط برش ارزیابی.

فرمول درصد RDA

درصد RDA = (دریافت روزانه ماده مغذی ÷ RDA گروه سنی و جنسی) × ۱۰۰. دریافت و RDA باید یک واحد داشته باشند: فولات بر حسب میکروگرم DFE و ویتامین A بر حسب میکروگرم RAE. دریافت روزانه را از محاسبه مواد مغذی از یادآمد ۲۴ ساعته یا تحلیل داده‌های FFQ به دست می‌آورید و واحد هر ماده مغذی باید با منبع جدول ترکیبات مواد غذایی شما هم‌خوان باشد.

اگر برای ماده‌ای فقط AI وجود دارد، نسبت دریافت به AI را می‌توان گزارش کرد، اما نباید آن را «درصد تأمین نیاز» نامید، چون AI برآورد نیاز نیست.

NAR و MAR: از درصد به نمره کفایت

نسبت کفایت ماده مغذی (NAR) همان دریافت تقسیم بر RDA است، با یک تفاوت مهم: اگر دریافت بیشتر از RDA باشد، NAR برابر ۱ (یا ۱۰۰٪) در نظر گرفته می‌شود. میانگین نسبت کفایت (MAR) جمع NARها تقسیم بر تعداد مواد مغذی است:

  1. NAR = دریافت ÷ RDA و اگر نتیجه بیشتر از ۱ شد، همان ۱ منظور می‌شود.

  2. MAR = (NAR۱ + NAR۲ + … + NARk) ÷ k

  3. در صورت تمایل MAR را در ۱۰۰ ضرب کنید تا به درصد گزارش شود.

سقف ۱ برای این است که دریافت بسیار بالای یک ماده مغذی، کمبود ماده دیگر را در میانگین پنهان نکند. هاتلوی و همکاران MAR را با همین منطق برای اعتبارسنجی نمره تنوع غذایی به کار بردند و MAR هنوز شاخص رایجی برای کفایت کلی رژیم است؛ مثلاً برای مقایسه کفایت ریزمغذی‌ها بین الگوهای غذایی مختلف.

مثال حل‌شده: زن ۲۵ ساله با یک روز یادآمد

فرض کنید دریافت یک زن ۲۵ ساله از یادآمد یک روزه به دست آمده است. RDA و EAR از جدول‌های DRI گروه زنان ۱۹ تا ۳۰ سال گرفته شده‌اند.

ماده مغذی

دریافت

RDA

درصد RDA

NAR

EAR

کمتر از EAR؟

کلسیم (mg)

۶۴۰

۱۰۰۰

۶۴٫۰٪

۰٫۶۴۰

۸۰۰

بله

آهن (mg)

۱۱

۱۸

۶۱٫۱٪

۰٫۶۱۱

۸٫۱

خیر (روش EAR برای آهن زنان در سن قاعدگی معتبر نیست)

روی (mg)

۷٫۲

۸

۹۰٫۰٪

۰٫۹۰۰

۶٫۸

خیر

ویتامین C (mg)

۹۰

۷۵

۱۲۰٫۰٪

۱٫۰۰۰

۶۰

خیر

فولات (µg DFE)

۲۵۰

۴۰۰

۶۲٫۵٪

۰٫۶۲۵

۳۲۰

بله

ویتامین A (µg RAE)

۴۵۰

۷۰۰

۶۴٫۳٪

۰٫۶۴۳

۵۰۰

بله

جمع NARها ۴٫۴۱۹ است و MAR = ۴٫۴۱۹ ÷ ۶ = ۰٫۷۴، یعنی ۷۳٫۷٪. اگر سقف ۱ را برای ویتامین C اعمال نکنید، جمع ۴٫۶۱۹ و MAR برابر ۰٫۷۷ می‌شود؛ یعنی مازاد ویتامین C سه واحد درصد از کمبود کلسیم و فولات را «جبران» کرده است، که از نظر تغذیه‌ای بی‌معناست.

دو نکته در تفسیر: آهن با ۶۱٪ RDA بالاتر از EAR است، پس «کمتر از RDA» با «احتمالاً ناکافی» یکی نیست. دوم، یک روز یادآمد دریافت معمول فرد را نشان نمی‌دهد؛ برای کم کردن خطای گزارش، مصاحبه را با روش چندمرحله‌ای یادآمد انجام دهید و خطاهای رایج یادآمد ۲۴ ساعته را بشناسید.

اشتباه رایج: شمردن افراد زیر RDA

گزارش انستیتو پزشکی آمریکا درباره کاربرد DRI در ارزیابی رژیم صریح است: شمردن درصد افرادی که کمتر از RDA دریافت می‌کنند همیشه شیوع دریافت ناکافی را بیش از واقع نشان می‌دهد، و مقایسه میانگین دریافت گروه با RDA یا درصدی از آن هم روش مناسبی برای ارزیابی کفایت گروه نیست. روش درست، روش نقطه برش EAR است: درصد افرادی که دریافت معمولشان کمتر از EAR است، برآوردی از شیوع دریافت ناکافی است.

مثال فرضی: در ۲۰۰ زن، پس از تعدیل توزیع دریافت معمول کلسیم، اگر ۹۲ نفر کمتر از EAR (۸۰۰ میلی‌گرم) و ۱۵۰ نفر کمتر از RDA (۱۰۰۰ میلی‌گرم) باشند، شیوع دریافت ناکافی حدود ۴۶٪ است، نه ۷۵٪.

معیار

تعداد زیر خط

درصد

تفسیر

کمتر از EAR

۹۲

۴۶٪

برآورد شیوع دریافت ناکافی

کمتر از RDA

۱۵۰

۷۵٪

بیش‌برآورد؛ نباید گزارش شود

روش نقطه برش EAR فقط وقتی معتبر است که این شرایط برقرار باشد:

  • دریافت‌ها با دقت اندازه‌گیری شده باشند.

  • دریافت و نیاز مستقل از هم باشند؛ به همین دلیل برای انرژی، که دریافت و نیاز آن به‌شدت همبسته است، نه این روش و نه روش احتمال قابل استفاده نیست.

  • توزیع نیاز تقریباً متقارن باشد؛ نیاز آهن در زنان در سن قاعدگی چوله است و برای آن باید روش احتمال (probability approach) را به کار برد.

  • پراکندگی دریافت از پراکندگی نیاز بیشتر باشد و شیوع واقعی خیلی کم یا خیلی زیاد نباشد (تقریباً بین ۸ تا ۱۰٪ و ۹۰ تا ۹۲٪).

  • توزیع دریافت معمول باشد، نه توزیع یک روز؛ برای حذف واریانس روزبه‌روز دست‌کم برای بخشی از نمونه دو روز غیرمتوالی (یا سه روز متوالی) داده لازم است.

AI برای برآورد شیوع دریافت ناکافی کاربرد ندارد. اگر میانگین دریافت گروه برابر یا بیشتر از AI باشد، شیوع کم است؛ اگر کمتر باشد، نمی‌توان درباره شیوع نتیجه گرفت.

ارزیابی کفایت دریافت یک فرد

برای یک فرد هم RDA مرجع مناسبی برای قضاوت درباره کفایت نیست. روش آماری پیشنهادی DRI تفاوت میانگین دریافت مشاهده‌شده با EAR را (D = میانگین دریافت − EAR) با انحراف معیار آن مقایسه می‌کند؛ این انحراف معیار از واریانس نیاز به‌اضافه واریانس درون‌فردی دریافت تقسیم بر تعداد روزها (n) به دست می‌آید: SD(D) = √(SD نیاز² + SD درون‌فردی² ÷ n). نسبت D/SD(D) حدود ۱ یعنی حدود ۸۵٪ اطمینان که دریافت کافی است و حدود ۲٫۰۷ یعنی حدود ۹۸٪ اطمینان. هرچه روزهای ثبت کمتر باشد، این اطمینان کمتر است.

گزارش در پایان‌نامه

  • منبع DRI و گروه سنی و جنسی هر شرکت‌کننده را بنویسید (مثلاً جدول‌های DRI آکادمی ملی علوم آمریکا).

  • مشخص کنید درصد RDA توصیفی است و شیوع ناکافی بودن با روش نقطه برش EAR و پس از تعدیل دریافت معمول برآورد شده است.

  • فهرست مواد مغذی MAR، سقف ۱ برای NAR و حساب شدن یا نشدن مکمل‌ها را گزارش کنید.

  • روش ارزیابی دریافت و تعداد روزها را ذکر کنید و آن را به روش‌های ارزیابی دریافت غذایی و فصل ارزیابی وضعیت تغذیه پایان‌نامه پیوند دهید.

متن نمونه: «NAR برای شش ریزمغذی به صورت نسبت دریافت به RDA متناسب با سن و جنس محاسبه و در ۱ محدود شد؛ MAR میانگین NARها بود. شیوع دریافت ناکافی با روش نقطه برش EAR برآورد شد.» حجم نمونه لازم برای برآورد یک نسبت را هم با ابزار محاسبه حجم نمونه حساب کنید.

محاسبه درصد RDA با داده‌های نوتریو

در نوتریو مشارکت‌کننده یادآمد ۲۴ ساعته آنلاین یا پرسشنامه بسامد خوراک (FFQ) را با لینک دعوت روی گوشی پر می‌کند، پیمانه‌های خانگی خودکار به گرم تبدیل می‌شوند و ۳۵ ماده مغذی برای هر قلم و هر روز محاسبه می‌شود. خروجی CSV دریافت روزانه هر ماده را می‌دهد و درصد RDA، NAR و MAR را با چند ستون ساده در Excel، SPSS یا R حساب می‌کنید. جزئیات را در صفحه نرم‌افزار تحلیل رژیم غذایی نوتریو ببینید؛ برای تبدیل دستی پیمانه‌ها هم ابزار تبدیل پیمانه خانگی به گرم رایگان است.

پرسش‌های پرتکرار

درصد RDA چطور حساب می‌شود؟

دریافت روزانه ماده مغذی را بر RDA گروه سنی و جنسی تقسیم و در ۱۰۰ ضرب کنید؛ هر دو باید یک واحد داشته باشند.

RDA چیست؟

مقدار دریافتی که نیاز حدود ۹۷ تا ۹۸٪ افراد سالم یک گروه را تأمین می‌کند و برابر EAR به‌اضافه دو انحراف معیار نیاز است.

فرق NAR و درصد RDA چیست؟

NAR همان نسبت دریافت به RDA است که در ۱ محدود می‌شود تا مازاد یک ماده مغذی در MAR کمبود ماده دیگر را پنهان نکند.

MAR چگونه محاسبه می‌شود؟

NAR هر ماده مغذی را با سقف ۱ حساب کنید، جمع بزنید و بر تعداد مواد مغذی تقسیم کنید.

آیا دریافت کمتر از RDA یعنی کمبود؟

نه. RDA بالاتر از نیاز تقریباً همه افراد است؛ برای شیوع دریافت ناکافی در گروه، درصد افراد زیر EAR را حساب کنید.

منابع

محمدرضا علی‌اکبری

درباره نویسنده

هم‌بنیان‌گذار و مدیر محصول نوتریو · کارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران

محمدرضا علی‌اکبری کارشناس تغذیه جامعه، هم‌بنیان‌گذار و مدیر محصول نوتریو و داور مقالات علمی در انتشارات Frontiers است. او دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه در دانشکده علوم تغذیه و رژیم‌شناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران است و در حوزه تغذیه سلامت عمومی پژوهش می‌کند؛ از جمله مرور نظام‌مند و متاآنالیز اثر مکمل منیزیم بر افسردگی (Frontiers in Psychiatry، ۲۰۲۳) و مقایسه روش BIA و DEXA در سنجش ترکیب بدن (British Journal of Nutrition، ۲۰۲۶).

سوابق و همه مقاله‌های محمدرضا علی‌اکبری