تحلیل پرسشنامه FFQ قدمبهقدم: از پاسخ خام تا مواد مغذی در SPSS
تحلیل FFQ وقتگیرترین بخش بسیاری از پایاننامههای تغذیه است. این راهنما همان مسیری را توضیح میدهد که کاربرگهای اکسل و SPSS طی میکنند تا بدانید هر عدد خروجی از کجا آمده است.
زمان مطالعه: ۲ دقیقهبهروزرسانی:
نوشته محمدرضا علیاکبریکارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران

گام ۱: پاسخها را به گرم در روز تبدیل کنید
برای هر قلم، پاسخ (تعداد واحد × دفعات) در وزن پیمانه مرجع ضرب و بر تعداد روزهای بازه تقسیم میشود: روزانه ÷ ۱، هفتگی ÷ ۷، ماهانه ÷ ۳۰ و سالانه ÷ ۳۶۵. برای غذاهای فصلی، حاصل بر ضریب فصلی (۲ یا ۴) هم تقسیم میشود. نتیجه، گرم مصرفی آن قلم در روز است.
گام ۲: مواد مغذی را محاسبه کنید
گرم روزانه هر قلم در ترکیب همان قلم ضرب میشود. در کاربرگ مرجع، ترکیب برای یک گرم غذا آمده است، پس مقدار هر ماده مغذی برابر است با گرم روزانه × مقدار ماده مغذی در یک گرم. جمع این مقادیر برای ۱۴۷ قلم، دریافت روزانه فرد است.
گام ۳: داده را به SPSS ببرید
در کاربرگ مرجع، هر مشارکتکننده یک ردیف در SPSS دارد: کد پرسشنامه، سپس گرم روزانه ۱۴۷ قلم در متغیرهای f1 تا f147 و بعد جمع مواد مغذی. انتقال دستی این بردار برای هر نفر، مهمترین منبع خطای کپی است.
گام ۴: دادههای غیرمحتمل را بررسی کنید
پیش از تحلیل، انرژی دریافتی هر نفر را بررسی کنید. پاسخهایی که انرژی آنها از نظر زیستی محتمل نیست معمولاً با معیاری که از پیش در پروتکل تعیین شده کنار گذاشته میشوند. معیار را پیش از دیدن نتایج انتخاب و گزارش کنید.
گام ۵: تعدیل انرژی و تحلیل
چون دریافت بیشتر مواد مغذی با انرژی کل همبسته است، معمولاً پیش از تحلیل نسبت به انرژی تعدیل میشود؛ ویلت و همکاران روشهای آن، از جمله رگرسیون، را بررسی کردهاند. FFQ برای رتبهبندی افراد مناسبتر است، پس تحلیلها اغلب با چارک یا پنجک دریافت انجام میشود.
گروههای غذایی و الگوی غذایی
علاوه بر مواد مغذی، میتوانید گرم روزانه اقلام را در گروههای غذایی جمع کنید. این جمعها ورودی تحلیل الگوی غذایی با تحلیل عاملی یا خوشهای هستند. قاعده گروهبندی را پیش از تحلیل مشخص و در مقاله گزارش کنید.
تحلیل خودکار FFQ در نوتریو
نوتریو گامهای ۱ و ۲ را خودکار انجام میدهد: پس از ارسال پرسشنامه، گرم روزانه هر قلم و دریافت مواد مغذی محاسبه میشود و خروجی CSV در سطح فرد و قلم آماده باز کردن در SPSS، R یا Excel است. به این ترتیب کپی دستی بردارها حذف میشود و انتخاب روش آماری با شما میماند.
پرسشهای پرتکرار
آیا تحلیل FFQ در اکسل ممکن است؟
بله. کاربرگ مرجع پرسشنامه دقیقاً همین محاسبه را با فرمولهای اکسل انجام میدهد، اما برای نمونه بزرگ، کپی دستی هر نفر زمانبر و خطاپذیر است.
چرا دریافت را بهصورت چارک تحلیل میکنند؟
چون FFQ در رتبهبندی افراد از نظر دریافت بهتر از برآورد مقدار مطلق عمل میکند.
تفسیر پرسشنامه FFQ با کدام مرجع انجام میشود؟
دریافت محاسبهشده را میتوان با مقادیر مرجع دریافت (DRI) مقایسه یا در تحلیل ارتباط با پیامد به کار برد. نوع تفسیر را سؤال پژوهش تعیین میکند.
هزینه اجرای آن در نوتریو چقدر است؟
هزینه بر پایه اعتبار است: هر شروع یادآمد ۲۴ ساعته یا پرسشنامه بسامد خوراک یک واحد اعتبار مصرف میکند و حساب پژوهشگر با اعتبار رایگان آغاز میشود. مبلغ روز هر اعتبار در صفحه تعرفه آمده است.
منابع

درباره نویسنده
محمدرضا علیاکبری
همبنیانگذار و مدیر محصول نوتریو · کارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران
محمدرضا علیاکبری کارشناس تغذیه جامعه، همبنیانگذار و مدیر محصول نوتریو و داور مقالات علمی در انتشارات Frontiers است. او دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه در دانشکده علوم تغذیه و رژیمشناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران است و در حوزه تغذیه سلامت عمومی پژوهش میکند؛ از جمله مرور نظاممند و متاآنالیز اثر مکمل منیزیم بر افسردگی (Frontiers in Psychiatry، ۲۰۲۳) و مقایسه روش BIA و DEXA در سنجش ترکیب بدن (British Journal of Nutrition، ۲۰۲۶).
سوابق و همه مقالههای محمدرضا علیاکبری