جدول ترکیبات مواد غذایی ایران و USDA: کدام منبع را انتخاب کنیم؟
دقت هر ارزیابی دریافت غذایی به جدول ترکیب غذایی آن وابسته است. اگر دنبال جدول ترکیبات مواد غذایی ایران یا پایگاه USDA هستید، این راهنما کمک میکند منبع مناسب را انتخاب و درست گزارش کنید.
زمان مطالعه: ۴ دقیقهبهروزرسانی:
نوشته محمدرضا علیاکبریکارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران

جدول ترکیبات مواد غذایی چیست؟
جدول ترکیب مواد غذایی نشان میدهد هر غذا، معمولاً در ۱۰۰ گرم، چه مقدار انرژی، درشتمغذی و ریزمغذی دارد. برای محاسبه دریافت، مقدار مصرفشده هر غذا به گرم در مقادیر همین جدول ضرب میشود.
جدول ترکیبات مواد غذایی ایران
در مقالههای ایرانی معمولاً به جدول ترکیبات مواد غذایی ایران با نام آذر و سرکیسیان (۱۹۸۰) ارجاع داده میشود. جزئیات ناشر در ارجاعها یکسان نیست، پس مشخصات دقیق را از نسخهای که در دست دارید بنویسید.
این جدول برای غذاهای بومی ارزشمند است، ولی همه مواد مغذی را برای همه غذاها پوشش نمیدهد. به همین دلیل بسیاری از مطالعات ایرانی آن را همراه با پایگاه USDA به کار میبرند؛ برای هر قلم یک منبع را اصلی میگیرند و کمبودها را از منبع دیگر تکمیل میکنند.
اگر دنبال PDF یا کتاب جدول ترکیبات مواد غذایی هستید، ترجیحاً نسخه را از ناشر یا کتابخانه دانشگاهی بگیرید و شماره چاپ آن را یادداشت کنید.
USDA FoodData Central چیست؟
FoodData Central پایگاه داده ترکیب غذای وزارت کشاورزی آمریکا است که آزادانه در دسترس است و API هم دارد. پوشش مواد مغذی آن گسترده است، اما مشخصات برخی غذاها ممکن است با محصول یا روش پخت ایرانی متفاوت باشد.
انواع داده در FoodData Central
FoodData Central یک جدول واحد نیست و چند نوع داده با هدف و روش تهیه متفاوت را کنار هم دارد. پیش از انتخاب یک قلم، نوع داده آن را ببینید و همان را در گزارش بنویسید:
Foundation Foods: غذاهای پایه و کمفرآوریشده با مقادیر تحلیلی و اطلاعات کامل نمونهبرداری و روش آزمایش
SR Legacy: نسخه نهایی پایگاه مرجع ملی (Standard Reference) که آخرین بار در آوریل ۲۰۱۸ بهروز شد و دیگر تغییر نمیکند
FNDDS: پایگاه غذاها و نوشیدنیهای پیمایش ملی آمریکا (NHANES) که غذاهای آماده و ترکیبی را بهصورت مصرفشده پوشش میدهد
Branded Foods: اطلاعات برچسب محصولات تجاری که تولیدکنندگان ارائه میکنند
Experimental Foods: دادههای پژوهشی، مثلاً اثر روشهای کشت و تولید بر ترکیب غذا
برای پژوهش، Foundation Foods و SR Legacy معمولاً مناسبترند، چون مقادیر آنها بر پایه تحلیل یا محاسبه مستند است. داده برچسب محصولات آمریکایی برای محصولات بازار ایران کاربرد کمی دارد.
چطور منبع مناسب را انتخاب کنیم؟
پیش از شروع تحلیل، این پرسشها را پاسخ دهید:
آیا ماده مغذی موردنظر شما برای بیشتر غذاها مقدار دارد؟
غذاهای ترکیبی ایرانی چطور به مواد اولیه تجزیه میشوند؟
مقدار غذا خام است یا پخته و جدول بر پایه کدام حالت است؟
اگر مقدار یک غذا در منبع اصلی نبود، جایگزین چطور انتخاب میشود؟
آیا همین قاعده برای همه مشارکتکنندگان یکسان اجرا میشود؟
در بخش روشها چه بنویسیم؟
بیانیه STROBE-nut، راهنمای گزارش مطالعات مشاهدهای اپیدمیولوژی تغذیه، از نویسندگان میخواهد پایگاه ترکیب غذایی را که برای محاسبه دریافت به کار بردهاند و نسخه آن را گزارش کنند و توضیح دهند غذاهایی که در پایگاه نبودند چطور جایگزین یا محاسبه شدند. یک بند روششناسی کامل معمولاً این موارد را دارد:
نام و نسخه یا سال انتشار هر جدول، مثلاً جدول ایرانی و FoodData Central با نوع داده
منبع اصلی و منبع مکمل، و قاعده انتخاب بین آنها برای هر ماده مغذی
روش محاسبه غذاهای ترکیبی از مواد اولیه و ضرایب پخت بهکاررفته
نرمافزار یا سامانهای که محاسبه را انجام داده است
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) و شبکه INFOODS هم راهنماهایی برای تهیه، مستندسازی و استفاده از داده ترکیب غذا منتشر کردهاند؛ کتاب Greenfield و Southgate مرجع اصلی آن است و توضیح میدهد چرا مقدار یک ماده مغذی در یک غذا بین منابع، فصلها و نمونهها تفاوت دارد. این تفاوت طبیعی است و دلیل دیگری است که منبع داده باید دقیق گزارش شود.
نمونه داده از پایگاه نوتریو
این جدول چند قلم پرمصرف را با مقادیری نشان میدهد که نوتریو برای محاسبه دریافت به کار میبرد. مقادیر برای ۱۰۰ گرم از همان حالتی است که قلم در پایگاه تعریف شده است؛ برای مثال برنج، عدس و نخود پختهاند.
انرژی و درشتمغذیها در ۱۰۰ گرم، پایگاه نوتریو؛ نان از جدول ترکیبات مواد غذایی ایران و سایر اقلام بر پایه USDA FoodData Central
قلم غذایی | انرژی (کیلوکالری) | پروتئین (گرم) | کربوهیدرات (گرم) | چربی (گرم) | فیبر (گرم) |
|---|---|---|---|---|---|
برنج پخته | ۱۳۰ | ۲٫۷ | ۲۸٫۲ | ۰٫۳ | ۰٫۴ |
عدس پخته | ۱۱۶ | ۹٫۰ | ۲۰٫۱ | ۰٫۴ | ۷٫۹ |
نخود پخته | ۱۶۴ | ۸٫۹ | ۲۷٫۴ | ۲٫۶ | ۷٫۶ |
نان سنگک | ۲۵۸ | ۷٫۷ | ۵۷٫۴ | ۰٫۷ | ۴٫۱ |
تخممرغ | ۱۵۵ | ۱۲٫۶ | ۱٫۱ | ۱۰٫۶ | ۰ |
شیر کمچرب | ۴۲ | ۳٫۴ | ۵٫۰ | ۱٫۰ | ۰ |
سیبزمینی | ۹۳ | ۲٫۵ | ۲۱٫۲ | ۰٫۱ | ۲٫۲ |
گردو | ۶۵۴ | ۱۵٫۲ | ۱۳٫۷ | ۶۵٫۲ | ۶٫۷ |
نوتریو از چه دادهای استفاده میکند؟
پایگاه پایه نوتریو ۱۷۹ قلم غذا و ۳۵ ماده مغذی دارد و مقادیر مغذی آن بر اساس USDA FoodData Central تهیه شده است. ترکیب غذاهای رایج ایرانی از دستورپختهای کتاب «هنر آشپزی» رزا منتظمی محاسبه شده است.
اندازههای خانگی و ضرایب تبدیل از کتاب «راهنمای مقیاسهای خانگی، ضرایب تبدیل و درصد خوراکی مواد غذایی» گرفته شده است. برای تبدیل سریع هم میتوانید از ابزار رایگان پیمانه خانگی و ضریب خام به پخته استفاده کنید.
ابزارهای مرتبط
پرسشهای پرتکرار
آیا فایل PDF جدول ترکیبات مواد غذایی را ارائه میدهید؟
نه. نوتریو این جدول را بهصورت فایل توزیع نمیکند و محاسبه را داخل سامانه انجام میدهد.
جدول ایرانی بهتر است یا USDA؟
پاسخ به غذا و ماده مغذی موردنظر بستگی دارد. منبع اصلی و قاعده جایگزینی را پیش از تحلیل تعیین و در بخش روشها گزارش کنید.
آیا مقادیر جدول برای غذای خام است یا پخته؟
به قلم غذایی و منبع بستگی دارد. پیش از محاسبه حالت هر قلم را بررسی کنید و در صورت نیاز از ضریب تبدیل خام به پخته استفاده کنید.
FoodData Central چه نوع دادههایی دارد؟
پنج نوع داده: Foundation Foods، SR Legacy (آخرین نسخه آوریل ۲۰۱۸)، FNDDS، Branded Foods و Experimental Foods. برای پژوهش معمولاً Foundation Foods و SR Legacy به کار میروند.
منبع جدول ترکیب غذایی را در مقاله چطور گزارش کنیم؟
طبق STROBE-nut نام و نسخه پایگاه، قاعده جایگزینی غذاهایی که در پایگاه نبودند و روش محاسبه غذاهای ترکیبی را در بخش روشها بنویسید.
هزینه اجرای آن در نوتریو چقدر است؟
هزینه بر پایه اعتبار است: هر شروع یادآمد ۲۴ ساعته یا پرسشنامه بسامد خوراک یک واحد اعتبار مصرف میکند و حساب پژوهشگر با اعتبار رایگان آغاز میشود. مبلغ روز هر اعتبار در صفحه تعرفه آمده است.
منابع
- U.S. Department of Agriculture. FoodData Central.
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. FoodData Central: Data Type Documentation.
- Lachat C, Hawwash D, Ocké MC, et al. Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology—Nutritional Epidemiology (STROBE-nut): an extension of the STROBE statement. PLoS Med. 2016;13(6):e1002036.
- Greenfield H, Southgate DAT. Food composition data: production, management and use. 2nd ed. Rome: FAO; 2003.

درباره نویسنده
محمدرضا علیاکبری
همبنیانگذار و مدیر محصول نوتریو · کارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران
محمدرضا علیاکبری کارشناس تغذیه جامعه، همبنیانگذار و مدیر محصول نوتریو و داور مقالات علمی در انتشارات Frontiers است. او دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه در دانشکده علوم تغذیه و رژیمشناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران است و در حوزه تغذیه سلامت عمومی پژوهش میکند؛ از جمله مرور نظاممند و متاآنالیز اثر مکمل منیزیم بر افسردگی (Frontiers in Psychiatry، ۲۰۲۳) و مقایسه روش BIA و DEXA در سنجش ترکیب بدن (British Journal of Nutrition، ۲۰۲۶).
سوابق و همه مقالههای محمدرضا علیاکبری