الگوی غذایی چیست و چطور در پژوهش تغذیه تحلیل میشود؟
مردم غذاها را بهصورت ترکیبی میخورند، نه یک ماده مغذی را بهتنهایی. تحلیل الگوی غذایی این ترکیب را بررسی میکند. این راهنما روشهای اصلی را از شاخص تغذیه سالم تا تحلیل عاملی توضیح میدهد.
زمان مطالعه: ۲ دقیقهبهروزرسانی:
نوشته محمدرضا علیاکبریکارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران

الگوی غذایی چیست؟
الگوی غذایی تصویر کلی رژیم یک فرد یا جمعیت است: چه غذاهایی، با چه ترکیب و تکراری مصرف میشوند. هو در مقالهای مرجع توضیح میدهد که این رویکرد بهجای یک ماده مغذی یا غذا به کل رژیم نگاه میکند و تصویر گستردهتری از مصرف میدهد.
الگوی غربی، مدیترانهای و DASH
این نامها در مقالهها زیاد دیده میشوند، اما دو معنی متفاوت میتوانند داشته باشند. الگوی غربی معمولاً نامی است که پس از تحلیل داده به یک الگوی استخراجشده داده میشود. الگوی مدیترانهای و الگوی غذایی DASH یا دش معمولاً از پیش تعریف شدهاند و میزان پایبندی افراد با یک امتیاز سنجیده میشود.
روش پیشینی: شاخصهای کیفیت رژیم
در روش پیشینی، پژوهشگر با یک معیار تعریفشده به رژیم فرد امتیاز میدهد. نمونه شناختهشده آن شاخص تغذیه سالم (Healthy Eating Index یا HEI) است که امتیاز ۰ تا ۱۰۰ میدهد و همراستایی رژیم با راهنمای غذایی آمریکا را میسنجد؛ امتیاز بالاتر به معنی کیفیت بهتر است.
وقتی شاخصی را برای جمعیت ایرانی به کار میبرید، بررسی کنید اجزای آن با غذاهای موجود در پرسشنامه شما قابل محاسبهاند و هر تغییری را گزارش کنید.
روش پسینی: تحلیل عاملی و خوشهای
در روش پسینی، الگو از خود داده استخراج میشود. مطالعات متعددی الگوهای حاصل از تحلیل عاملی یا خوشهای را با خطر بیماری بررسی کردهاند.
تحلیل عاملی یا مؤلفههای اصلی (PCA): گروههای غذایی همبسته را در چند الگو خلاصه میکند و به هر فرد برای هر الگو امتیاز میدهد.
تحلیل خوشهای: افراد را بر اساس شباهت رژیم در گروههای جدا قرار میدهد.
تحلیل الگوی غذایی با داده FFQ
پرسشنامه بسامد خوراک بهدلیل پوشش اقلام متعدد و تمرکز بر مصرف معمول، منبع رایج این تحلیل است. مراحل معمول این است:
تبدیل پاسخها به گرم مصرف روزانه
گروهبندی اقلام با قاعدهای از پیش مشخص
اجرای PCA یا تحلیل خوشهای و بررسی تعداد الگوها
نامگذاری الگوها بر پایه بار عاملی و توضیح منطق آن
بررسی رابطه امتیاز الگو با پیامد و کنترل مخدوشگرها
نوتریو در این تحلیل چه کمکی میکند؟
نوتریو پرسشنامه ۱۴۷ قلمی را آنلاین اجرا میکند، گرم مصرفی روزانه هر قلم و جمع گروههای غذایی را محاسبه میکند و خروجی CSV میدهد. تحلیل الگوی غذایی در خود نوتریو انجام نمیشود، ولی این خروجی را میتوانید در SPSS، Stata یا R ادامه دهید.
ابزارهای مرتبط
پرسشهای پرتکرار
فرق روش پیشینی و پسینی چیست؟
در روش پیشینی، معیار کیفیت رژیم از قبل تعریف شده است. در روش پسینی، الگوها با تحلیل آماری از خود داده استخراج میشوند.
شاخص تغذیه سالم چیست؟
شاخص تغذیه سالم یا HEI معیاری ۰ تا ۱۰۰ برای سنجش همراستایی رژیم با راهنمای غذایی آمریکا است.
آیا نوتریو الگوی غذایی را خودکار استخراج میکند؟
نه. نوتریو داده آماده تحلیل میدهد و استخراج الگو را باید در نرمافزار آماری انجام دهید.
هزینه اجرای آن در نوتریو چقدر است؟
هزینه بر پایه اعتبار است: هر شروع یادآمد ۲۴ ساعته یا پرسشنامه بسامد خوراک یک واحد اعتبار مصرف میکند و حساب پژوهشگر با اعتبار رایگان آغاز میشود. مبلغ روز هر اعتبار در صفحه تعرفه آمده است.
منابع

درباره نویسنده
محمدرضا علیاکبری
همبنیانگذار و مدیر محصول نوتریو · کارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران
محمدرضا علیاکبری کارشناس تغذیه جامعه، همبنیانگذار و مدیر محصول نوتریو و داور مقالات علمی در انتشارات Frontiers است. او دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه در دانشکده علوم تغذیه و رژیمشناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران است و در حوزه تغذیه سلامت عمومی پژوهش میکند؛ از جمله مرور نظاممند و متاآنالیز اثر مکمل منیزیم بر افسردگی (Frontiers in Psychiatry، ۲۰۲۳) و مقایسه روش BIA و DEXA در سنجش ترکیب بدن (British Journal of Nutrition، ۲۰۲۶).
سوابق و همه مقالههای محمدرضا علیاکبری