FFQ یا یادآمد ۲۴ ساعته؟ مقایسه کامل برای انتخاب روش
یادآمد ۲۴ ساعته و پرسشنامه بسامد خوراک دو روش اصلی ارزیابی دریافت غذایی در پژوهشاند و هر کدام به سؤال متفاوتی پاسخ میدهند. این مقایسه کمک میکند روش مناسب مطالعه خود را انتخاب کنید.
زمان مطالعه: ۳ دقیقهبهروزرسانی:
نوشته محمدرضا علیاکبریکارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران

خلاصه تفاوتها
معیار | یادآمد ۲۴ ساعته | پرسشنامه FFQ |
|---|---|---|
آنچه میسنجد | مصرف یک روز مشخص | الگوی معمول در بازه طولانی |
بازه زمانی | ۲۴ ساعت گذشته | معمولاً یک سال گذشته |
جزئیات غذا | زیاد؛ هر غذای مصرفشده | محدود به فهرست اقلام |
تکرار لازم | چند روز برای مصرف معمول | معمولاً یک بار |
کاربرد اصلی | میانگین دریافت گروه | رتبهبندی افراد و ارتباط با پیامد |
ابزار کمکی | جدول پیمانه و ضریب پخت | فهرست اقلام و وزن پیمانه مرجع |
یادآمد ۲۴ ساعته کی مناسب است؟
وقتی جزئیات مصرف، میانگین دریافت یک گروه یا مقایسه با مقادیر مرجع مهم است. برای مصرف معمول باید چند روز تکرار شود. مراحل اجرا را در اجرای یادآمد ۲۴ ساعته قدمبهقدم و محاسبه را در محاسبه مواد مغذی از یادآمد ببینید.
FFQ کی مناسب است؟
وقتی الگوی معمول دریافت در نمونه بزرگ و ارتباط آن با یک پیامد سلامت هدف است. FFQ برای رتبهبندی افراد مناسبتر از برآورد مقدار مطلق است. مراحل را در اجرای FFQ قدمبهقدم و فهرست اقلام را در پرسشنامه FFQ ۱۴۷ قلمی ببینید.
کدام دقیقتر است؟ شواهد مطالعه OPEN
در مطالعه OPEN، دریافت گزارششده ۴۸۴ بزرگسال ۴۰ تا ۶۹ ساله با هر دو روش ثبت و با دو نشانگر زیستی مقایسه شد: آب دونشاندار برای انرژی و نیتروژن ادرار برای پروتئین. هر دو روش کمتر از واقع گزارش کردند، اما خطای FFQ تقریباً دو تا سه برابر یادآمد بود:
کمگزارشدهی نسبت به نشانگر زیستی | یادآمد ۲۴ ساعته | پرسشنامه FFQ |
|---|---|---|
انرژی، مردان | ۱۲ تا ۱۴ درصد | ۳۱ تا ۳۶ درصد |
انرژی، زنان | ۱۶ تا ۲۰ درصد | ۳۴ تا ۳۸ درصد |
پروتئین، مردان | ۱۱ تا ۱۲ درصد | ۳۰ تا ۳۴ درصد |
پروتئین، زنان | ۱۱ تا ۱۵ درصد | ۲۷ تا ۳۲ درصد |
نسبت افرادی که هم انرژی و هم پروتئین را کم گزارش کردند با یادآمد ۹ درصد مردان و ۷ درصد زنان و با FFQ ۳۵ درصد مردان و ۲۳ درصد زنان بود. این همان دلیلی است که FFQ بیشتر برای رتبهبندی افراد به کار میرود تا برآورد مقدار مطلق دریافت. شناسایی گزارشهای غیرمحتمل را در کمگزارشدهی انرژی و روش گلدبرگ ببینید.
یادآمد بهعنوان روش مرجع رواییسنجی FFQ
چون خطای یادآمد کمتر و از نوع دیگری است، معمولاً روش مرجع رواییسنجی FFQ است. پرسشنامه FFQ مطالعه قند و لیپید تهران در ۱۳۲ بزرگسال با دوازده یادآمد ۲۴ ساعته ماهانه مقایسه شد؛ میانگین همبستگی تعدیلشده با انرژی در مردان ۰٫۵۳ و در زنان ۰٫۳۹ بود. یعنی FFQ افراد را بهطور قابل قبولی مرتب میکند ولی جای اندازهگیری دقیق را نمیگیرد. تفسیر این ضرایب را در روایی پرسشنامه FFQ ببینید.
خطای هر روش از کجا میآید؟
یادآمد ۲۴ ساعته | پرسشنامه FFQ | |
|---|---|---|
خطای غالب | تصادفی: تفاوت مصرف روزبهروز | سیستماتیک: فهرست محدود اقلام و پیمانههای ثابت |
راه کاهش | تکرار در روزهای غیرمتوالی و مدل آماری | تعدیل انرژی و تحلیل رتبهای |
کاربرد مناسب | میانگین و توزیع دریافت گروه | رتبهبندی افراد و رابطه با پیامد |
طبق راهنمای مؤسسه ملی سرطان آمریکا (NCI)، برای برآورد توزیع مصرف معمول با یادآمد دستکم دو یادآمد در روزهای غیرمتوالی لازم است و تکرار میتواند فقط در یک زیرنمونه نماینده انجام شود. در FFQ، تعدیل دریافت مواد مغذی نسبت به انرژی کل، مثلاً با روش باقیمانده ویلت، بخشی از خطای مشترک گزارش را کنترل میکند؛ گامهای آن را در تعدیل انرژی ببینید.
هر دو با هم
بعضی مطالعات FFQ را برای الگوی بلندمدت و چند روز یادآمد را برای دقت بیشتر در کنار هم استفاده میکنند؛ یادآمد همچنین روش مرجع رایج در رواییسنجی FFQ است. نوتریو هر دو روش را در یک پروژه اجرا میکند.
ابزارهای رایگان برای هر دو روش
اجرای آنلاین هر روش را در یادآمد ۲۴ ساعته آنلاین و پرسشنامه FFQ آنلاین ببینید.
پرسشهای پرتکرار
برای سنجش مصرف معمول کدام بهتر است؟
FFQ برای الگوی معمول طراحی شده است؛ یادآمد هم با چند روز تکرار میتواند مصرف معمول را برآورد کند.
آیا میتوان هر دو را در یک مطالعه اجرا کرد؟
بله. در نوتریو هر دو در یک پروژه قابل اجرا هستند.
کدام هزینه کمتری دارد؟
به حجم نمونه و تعداد تکرار بستگی دارد؛ یادآمد چندروزه به زمان بیشتری برای هر نفر نیاز دارد.
کدام روش کمگزارشدهی بیشتری دارد؟
FFQ. در مطالعه OPEN، کمگزارشدهی انرژی با یادآمد ۲۴ ساعته ۱۲ تا ۲۰ درصد و با FFQ ۳۱ تا ۳۸ درصد بود.
منابع
- Shim JS, Oh K, Kim HC. Dietary assessment methods in epidemiologic studies. Epidemiol Health. 2014;36:e2014009.
- Subar AF, Kipnis V, Troiano RP, et al. Using intake biomarkers to evaluate the extent of dietary misreporting in a large sample of adults: the OPEN study. Am J Epidemiol. 2003;158(1):1–13.
- National Cancer Institute. Dietary Assessment Primer: 24-hour Dietary Recall (24HR) at a Glance.
- National Cancer Institute. Dietary Assessment Primer: Usual dietary intake — choosing an approach.
- Willett WC, Howe GR, Kushi LH. Adjustment for total energy intake in epidemiologic studies. Am J Clin Nutr. 1997;65(4 Suppl):1220S–1228S.
- Mirmiran P, Hosseini Esfahani F, Mehrabi Y, Hedayati M, Azizi F. Reliability and relative validity of an FFQ for nutrients in the Tehran lipid and glucose study. Public Health Nutr. 2010;13(5):654–662.

درباره نویسنده
محمدرضا علیاکبری
همبنیانگذار و مدیر محصول نوتریو · کارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران
محمدرضا علیاکبری کارشناس تغذیه جامعه، همبنیانگذار و مدیر محصول نوتریو و داور مقالات علمی در انتشارات Frontiers است. او دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه در دانشکده علوم تغذیه و رژیمشناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران است و در حوزه تغذیه سلامت عمومی پژوهش میکند؛ از جمله مرور نظاممند و متاآنالیز اثر مکمل منیزیم بر افسردگی (Frontiers in Psychiatry، ۲۰۲۳) و مقایسه روش BIA و DEXA در سنجش ترکیب بدن (British Journal of Nutrition، ۲۰۲۶).
سوابق و همه مقالههای محمدرضا علیاکبری