ارزیابی دریافت غذایی

نحوه تکمیل پرسشنامه بسامد خوراک: راهنمای پرسشگر و مشارکت‌کننده

کیفیت داده FFQ بیشتر از هر چیز به نحوه تکمیل آن بستگی دارد. این راهنما قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهد پاسخ هر قلم چطور ثبت می‌شود، غذاهای فصلی چه حکمی دارند و کدام اشتباه‌ها بیشترین خطا را می‌سازند.

زمان مطالعه: ۲ دقیقهبه‌روزرسانی:

محمدرضا علی‌اکبری

نوشته کارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران

دست‌ها در حال تایپ روی لپ‌تاپ
Shixart1985 / Wikimedia Commons، CC BY 2.0

پیش از شروع: بازه زمانی را روشن کنید

پرسشنامه بسامد خوراک مصرف معمول را در یک بازه مشخص می‌پرسد که معمولاً یک سال گذشته است. پیش از شروع، همین بازه را به مشارکت‌کننده بگویید و در پروتکل مطالعه هم بنویسید تا همه پرسشگرها یکسان عمل کنند.

قاعده اصلی: تعداد واحد × دفعات

برای هر قلم، پاسخ به این شکل ثبت می‌شود: تعداد واحد مصرفی در هر بار، ضرب در دفعات مصرف در همان بازه. برای مثال اگر کسی هفته‌ای ۳ بار و هر بار ۲ واحد نان بربری می‌خورد، عدد ۶ در ستون هفتگی ثبت می‌شود.

برای هر قلم فقط یکی از بازه‌های روزانه، هفتگی، ماهانه یا سالانه پر می‌شود. پر کردن دو ستون برای یک قلم، مصرف را دو بار حساب می‌کند.

از دفعات تا گرم در روز

در کاربرگ مرجع پرسشنامه، هر پاسخ با وزن پیمانه مرجع همان قلم به گرم در روز تبدیل می‌شود: پاسخ روزانه × وزن پیمانه، پاسخ هفتگی × وزن ÷ ۷، پاسخ ماهانه × وزن ÷ ۳۰ و پاسخ سالانه × وزن ÷ ۳۶۵. با مثال بالا، ۶ واحد بربری در هفته با وزن ۲۸۰ گرم برای هر واحد، حدود ۲۴۰ گرم در روز می‌شود.

غذاهای فصلی

برای غذاهایی که فقط در بخشی از سال در دسترس‌اند، مثل گیلاس، مصرف دوره در دسترس بودن با ضریب فصلی اصلاح می‌شود: برای غذایی که یک فصل در دسترس است بر ۴ و برای غذای دو فصل بر ۲ تقسیم می‌شود. نوتریو این ضریب را برای اقلام فصلی خودکار اعمال می‌کند.

اگر قلمی مصرف نمی‌شود

هیچ قلمی را خالی نگذارید. خانه خالی معلوم نمی‌کند فرد آن غذا را نخورده یا پرسشگر آن را جا انداخته است. در کاربرگ عدد صفر ثبت کنید؛ در نوتریو گزینه «مصرف نمی‌کنم» همین کار را می‌کند.

پیمانه غیراستاندارد

اگر مشارکت‌کننده مقدار را با پیمانه‌ای غیر از پیمانه مرجع گزارش کرد، آن را با یک جدول مقیاس خانگی معتبر به واحد پرسشنامه یا مستقیماً به گرم در روز تبدیل کنید و منبع جدول را در گزارش بنویسید.

خطاهای رایج پرسشگر

این اشتباه‌ها در داده FFQ بیشتر دیده می‌شوند:

  • ثبت فقط دفعات بدون ضرب در تعداد واحد

  • پر کردن دو بازه زمانی برای یک قلم

  • خالی گذاشتن اقلام مصرف‌نشده به‌جای صفر

  • فراموش کردن ضریب فصلی

  • پرسیدن غذای ترکیبی به‌جای اقلام جداگانه، که مصرف را دوبار شماری می‌کند

تکمیل آنلاین در نوتریو

در نسخه آنلاین نوتریو مشارکت‌کننده برای هر قلم بازه زمانی و تعداد را انتخاب می‌کند و سامانه فقط یک بازه را می‌پذیرد. ضرب در وزن پیمانه، تقسیم بر روزهای بازه و ضریب فصلی خودکار است. اگر پرسشنامه نیمه‌کاره بماند، در روزهای بعد از همان جا ادامه پیدا می‌کند.

پرسش‌های پرتکرار

تکمیل پرسشنامه FFQ چقدر طول می‌کشد؟

به تعداد اقلام و نحوه اجرا بستگی دارد. در زمان‌بندی مطالعه برای ۱۴۷ قلم وقت کافی در نظر بگیرید و اگر مصاحبه‌ای است، زمان آموزش پرسشگر را هم حساب کنید.

اگر مشارکت‌کننده مقدار را نمی‌داند چه کنیم؟

از پیمانه‌های خانگی یا تصویر مقدار غذا کمک بگیرید و به‌جای حدس زدن پرسشگر، پاسخ خود فرد را ثبت کنید.

ماه در محاسبه چند روز است؟

در کاربرگ مرجع پرسشنامه، ماه ۳۰ روز و سال ۳۶۵ روز در نظر گرفته شده است.

هزینه اجرای آن در نوتریو چقدر است؟

هزینه بر پایه اعتبار است: هر شروع یادآمد ۲۴ ساعته یا پرسشنامه بسامد خوراک یک واحد اعتبار مصرف می‌کند و حساب پژوهشگر با اعتبار رایگان آغاز می‌شود. مبلغ روز هر اعتبار در صفحه تعرفه آمده است.

محمدرضا علی‌اکبری

درباره نویسنده

هم‌بنیان‌گذار و مدیر محصول نوتریو · کارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران

محمدرضا علی‌اکبری کارشناس تغذیه جامعه، هم‌بنیان‌گذار و مدیر محصول نوتریو و داور مقالات علمی در انتشارات Frontiers است. او دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه در دانشکده علوم تغذیه و رژیم‌شناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران است و در حوزه تغذیه سلامت عمومی پژوهش می‌کند؛ از جمله مرور نظام‌مند و متاآنالیز اثر مکمل منیزیم بر افسردگی (Frontiers in Psychiatry، ۲۰۲۳) و مقایسه روش BIA و DEXA در سنجش ترکیب بدن (British Journal of Nutrition، ۲۰۲۶).

سوابق و همه مقاله‌های محمدرضا علی‌اکبری