فرمول کوکران: محاسبه حجم نمونه با مثال حلشده
فرمول کوکران رایجترین روش تعیین حجم نمونه در پایاننامههای توصیفی است. این راهنما اجزای فرمول را توضیح میدهد و با چند مثال حلشده نشان میدهد هر انتخاب چطور حجم نمونه را تغییر میدهد.
زمان مطالعه: ۲ دقیقهبهروزرسانی:
نوشته محمدرضا علیاکبریکارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران

فرمول کوکران برای جامعه نامحدود
n₀ = z² × p × (1 − p) ÷ d²
در این رابطه z مقدار متناظر با سطح اطمینان است (برای ۹۵ درصد برابر ۱٫۹۶)، p نسبت مورد انتظار صفت در جامعه و d دقت یا خطای مجاز است. اگر از نسبت اطلاعی ندارید، p را ۰٫۵ میگذارند، چون بیشترین حجم نمونه را میدهد.
فرمول کوکران برای جامعه محدود
اگر اندازه جامعه (N) مشخص و نسبتاً کوچک باشد، حجم نمونه با این رابطه اصلاح میشود: n = n₀ ÷ (1 + (n₀ − 1) ÷ N). هرچه جامعه کوچکتر باشد، این اصلاح حجم نمونه را بیشتر کم میکند.
مثالهای حلشده
همه مثالها با سطح اطمینان ۹۵ درصد (z = ۱٫۹۶) محاسبه و رو به بالا گرد شدهاند:
حجم نمونه با فرمول کوکران
فرضها | محاسبه | حجم نمونه |
|---|---|---|
جامعه نامحدود، p = ۰٫۵، d = ۰٫۰۵ | ۳۸۴٫۱۶ | ۳۸۵ |
جامعه نامحدود، p = ۰٫۳، d = ۰٫۰۵ | ۳۲۲٫۶۹ | ۳۲۳ |
جامعه نامحدود، p = ۰٫۵، d = ۰٫۰۳ | ۱۰۶۷٫۱۱ | ۱۰۶۸ |
جامعه ۱۰۰۰ نفری، p = ۰٫۵، d = ۰٫۰۵ | ۲۷۷٫۷۴ | ۲۷۸ |
جامعه ۵۰۰ نفری، p = ۰٫۵، d = ۰٫۰۵ | ۲۱۷٫۴۹ | ۲۱۸ |
جامعه ۲۰۰ نفری، p = ۰٫۵، d = ۰٫۰۵ | ۱۳۱٫۷۵ | ۱۳۲ |
نکتههایی که داور میپرسد
هنگام گزارش در پروپوزال این موارد را بنویسید:
سطح اطمینان، p و d را از کجا انتخاب کردهاید؛ ترجیحاً p را از مطالعات قبلی بگیرید
آیا جامعه محدود است و اصلاح را اعمال کردهاید
پیشبینی ریزش و حجم نمونه نهایی پس از افزودن آن
اینکه فرمول کوکران برای برآورد نسبت است، نه برای مقایسه گروهها
کوکران برای مقایسه گروهها مناسب نیست
اگر میخواهید دو گروه را مقایسه کنید یا اثر یک مداخله را بسنجید، حجم نمونه با تحلیل توان، مثلاً با نرمافزار G*Power، تعیین میشود. استفاده از کوکران در این مطالعات از ایرادهای رایج پروپوزالهاست.
محاسبه آنلاین
ابزار رایگان حجم نمونه نوتریو فرمول کوکران را برای جامعه نامحدود با امکان افزودن ریزش محاسبه میکند و برای مطالعات مورد-شاهدی و کارآزمایی با پیامد کمی هم فرمول دارد. فرمول هر محاسبه کنار نتیجه نمایش داده میشود. اگر جامعه شما محدود است، اصلاح بالا را روی عدد ابزار اعمال کنید.
ابزارهای مرتبط
پرسشهای پرتکرار
حجم نمونه کوکران برای جامعه نامحدود چقدر است؟
با اطمینان ۹۵ درصد، p برابر ۰٫۵ و خطای ۰٫۰۵، حجم نمونه ۳۸۵ نفر است.
در فرمول کوکران d را چند بگذارم؟
مقدار رایج ۰٫۰۵ است. خطای کوچکتر دقت را بالا میبرد ولی حجم نمونه را بهشدت افزایش میدهد؛ برای d برابر ۰٫۰۳ حجم نمونه حدود ۱۰۶۸ میشود.
فرق فرمول کوکران با جدول مورگان چیست؟
جدول مورگان برای فرضهای ثابت ساخته شده است، اما در فرمول کوکران سطح اطمینان، نسبت و خطا را خودتان تعیین میکنید.
هزینه اجرای آن در نوتریو چقدر است؟
هزینه بر پایه اعتبار است: هر شروع یادآمد ۲۴ ساعته یا پرسشنامه بسامد خوراک یک واحد اعتبار مصرف میکند و حساب پژوهشگر با اعتبار رایگان آغاز میشود. مبلغ روز هر اعتبار در صفحه تعرفه آمده است.

درباره نویسنده
محمدرضا علیاکبری
همبنیانگذار و مدیر محصول نوتریو · کارشناس علوم تغذیه، دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی تهران
محمدرضا علیاکبری کارشناس تغذیه جامعه، همبنیانگذار و مدیر محصول نوتریو و داور مقالات علمی در انتشارات Frontiers است. او دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه جامعه در دانشکده علوم تغذیه و رژیمشناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران است و در حوزه تغذیه سلامت عمومی پژوهش میکند؛ از جمله مرور نظاممند و متاآنالیز اثر مکمل منیزیم بر افسردگی (Frontiers in Psychiatry، ۲۰۲۳) و مقایسه روش BIA و DEXA در سنجش ترکیب بدن (British Journal of Nutrition، ۲۰۲۶).
سوابق و همه مقالههای محمدرضا علیاکبری